واکسن

جهان در میان بیماری همه گیر کرونا است. واکسن ها هر ساله میلیون ها انسان را نجات می دهد.

واکسن ها با آموزش و آماده سازی سیستم ایمنی بدن برای شناسایی و مقابله با ویروس ها و باکتری های مورد هدف کار می کنند.

در حال حاضر بیش از ۵۰ نوع واکسن COVID-19 در مرحله آزمایش قرار دارد. سازمان بهداشت جهانی از طریق ACT Accelerator برای سرعت بخشیدن به واکنش همه گیر جهت مقابله با ویروس کرونا است.

هنگامی که واکسن ایمن و موثری یافت شود، COVAX (به رهبری WHO ،GAVI و CEPI) دسترسی و توزیع عادلانه این واکسن ها را برای محافظت از مردم در همه کشورها تسهیل خواهد کرد.

افراد در معرض خطر اولویت بندی می شوند.

در حالی که همه جهان به دنبال تولید یک واکسن ایمن و موثر می باشند،الزامیست اقدامات اساسی در جهت افزایش سطح بهداشت عمومی برای سرکوب انتقال و کاهش مرگ و میر با جدیت کامل ادامه داده شود.

اما واکسن چگونه کار می کنند؟

میکروب ها در اطراف ما هستند، هم در محیط و هم در بدن. وقتی فرد مستعد باشد و با ارگانیسم مضر روبرو شود، می تواند منجر به بیماری و مرگ شود.

بدن راه های زیادی برای دفاع از خود در برابر عوامل بیماری زا (ارگانیسم های عامل بیماری) دارد.

پوست، مخاط و مژک ها (موهای میکروسکوپی که بقایا را از ریه ها دور می کند) همگی به عنوان موانع فیزیکی عمل می کنند تا از وهله اول از ورود عوامل بیماری زا به بدن جلوگیری کنند.

وقتی پاتوژنی بدن را آلوده می کند، سیستم دفاعی بدن ما، تحریک شده و پاتوژن مورد حمله قرار گرفته و تخریب یا غلبه می شود.

واکنش طبیعی بدن

پاتوژن میتواند یک باکتری، ویروس، انگلی یا قارچ باشد که باعث ایجاد بیماری در بدن می شود. هر پاتوژن از چندین قسمت فرعی تشکیل شده است که معمولاً مختص آن پاتوژن خاص و بیماری است که ایجاد می کند.

به قسمت زیرین پاتوژن که باعث تشکیل آنتی بادی می شود، آنتی ژن گفته می شود. آنتی بادی های تولید شده در پاسخ به آنتی ژن پاتوژن ، قسمت مهمی از سیستم ایمنی بدن میباشند. شما می توانید آنتی بادی ها را به عنوان سربازان سیستم دفاعی بدن خود در نظر بگیرید. هر آنتی بادی در بدن ما آموزش دیده است تا یک آنتی ژن خاص را تشخیص دهد. ما هزاران آنتی بادی مختلف در بدن خود داریم.

وقتی بدن انسان برای اولین بار در معرض یک آنتی ژن قرار می گیرد، مدت زمان زیادی لازم است تا سیستم ایمنی بدن پاسخ دهد و آنتی بادی های خاص آن آنتی ژن تولید کند.

در این بین، فرد مستعد ابتلا به بیماری است.

آنتی بادی تولید شده با بقیه سیستم ایمنی بدن همکاری می کند تا عامل بیماری زا را از بین برده و بیماری را متوقف کند.

آنتی بادی های یک پاتوژن به طور کلی در برابر پاتوژن دیگری عکس العملی نشان نمی دهند، مگر در مواردی که دو پاتوژن بسیار شبیه یکدیگر باشد.

هنگامی که بدن در پاسخ اولیه آنتی بادی تولید می کند، سلول های حافظه تولید کننده آنتی بادی نیز ایجاد می کند که حتی پس از شکست پاتوژن توسط آنتی بادی ها زنده می مانند.

اگر بدن بیش از یک بار در معرض همان پاتوژن مشابه باشد، پاسخ آنتی بادی بسیار سریعتر و موثرتر از بار اول است، زیرا سلولهای حافظه آماده پمپاژ آنتی بادی علیه آن آنتی ژن هستند.

این بدان معناست که اگر فرد در آینده در معرض عوامل بیماری زا خطرناک قرار گیرد، سیستم ایمنی بدن وی می تواند بلافاصله پاسخ دهد و از بیماری محافظت کند.

واکسن چگونه به انسان کمک می کنند

واکسن ها حاوی قسمتهای ضعیف یا غیرفعال ارگانیسم خاصی (آنتی ژن) هستند که باعث ایجاد پاسخ ایمنی در بدن می شوند.

واکسن های جدید به جای خود آنتی ژن ، حاوی نقشه تولید آنتی ژن ها هستند.

صرف نظر از اینکه این واکسن از آنتی ژن تشکیل شده باشد یا از طرح اولیه برای تولید آنتی ژن در بدن، این نسخه ضعیف شده باعث ایجاد بیماری در فرد واکسن نمی شود ، اما سیستم ایمنی بدن وی را وادار می کند تا به همان اندازه واکنش نشان دهد.

این اولین واکنش به عوامل بیماری زا واقعی است.

بعضی از واکسن ها به چند هفته یا چند ماه،جهت اثر بخشی نیاز دارند. بعضی اوقات لازم است تا تولید آنتی بادی های طولانی مدت و تولید سلول های حافظه امکان پذیر شود.

به این ترتیب، بدن برای مبارزه با عوامل بیماری خاص، آموزش می یابد و حافظه پاتوژن را ایجاد می کند تا در آینده و در صورت مواجهه سریع با آن مبارزه کند.

ایمنی اجتماعی (Herd immunity)

وقتی شخصی واکسینه می شود، در برابر بیماری هدفمند محافظت می شود. اما همه نمی توانند واکسینه شوند.

افرادی که دارای بیماری زمینه ای هستند و سیستم ایمنی بدن آنها ضعیف شده است (مانند سرطان یا اچ آی وی) یا ممکن است برخی به واکسن حساسیت شدید داشته باشند ، ممکن است نتوانند با واکسن های خاصی واکسینه شوند.

در مقابل اگر بتوان تعداد بیشتری از افراد جامعه را واکسینه کرد خطر مواجهه افراد دارای بیماری زمینه ایی با بیماری کاهش شدیدی پیدا خواهد کرد.

هیچ واکسنی به تنهایی نمیتواند ۱۰۰٪ از ما محافظت کند. اما با ایمنی اجتماعی ، این افراد به لطف اطرافیان واکسینه شده، محافظت قابل توجهی خواهند داشت.

واکسیناسیون نه تنها از خود محافظت می کند، بلکه از افراد جامعه که قادر به واکسیناسیون نیستند نیز محافظت می کند. اگر می توانید واکسن بزنید.

مواد تشکیل دهنده واکسن چیست؟

واکسن ها حاوی قطعات ریزی از ارگانیسم عامل بیماری یا نقشه های اولیه هستند. آنها همچنین حاوی مواد دیگری برای ایمن و موثر نگه داشتن واکسن هستند. این ترکیبات اخیرا در بیشتر واکسنها گنجانده شده است و برای چندین دهه در میلیاردها دوز واکسن مورد استفاده قرار گرفته است.

هر یک از اجزای واکسن یک هدف خاص را دنبال میکند و هر یک از مواد تشکیل دهنده در مراحل تولید آزمایش می شود. همه مواد از نظر ایمنی آزمایش شده اند.

آنتی ژن

همه واکسن ها حاوی یک جز active فعال (آنتی ژن) هستند که پاسخ ایمنی ایجاد می کند ،یا طرحی برای ساخت این ماده فعال است.

آنتی ژن ممکن است قسمت کوچکی از ارگانیسم عامل بیماری باشد، مانند پروتئین یا قند ،یا ممکن است کل ارگانیسم به شکل ضعیف یا غیرفعال تشکیل شده باشد.

مواد نگهدارنده

مواد نگهدارنده از آلودگی واکسن در صورت باز شدن ویال جلوگیری می کند.

بعضی از واکسن ها مواد نگهدارنده ندارند زیرا در شیشه های یک دوز ذخیره می شوند و پس از تجویز تک دوز دور ریخته می شوند.

متداول ترین ماده نگهدارنده ۲-فنوکسی اتانول است.

این ماده سالها در تعدادی از واکسنها مورد استفاده قرار گرفته است، در طیف وسیعی از محصولات مراقبت از کودک مورد استفاده قرار می گیرد.

سورفاکتانت ها

سورفاکتانت ها تمام مواد موجود در واکسن را با هم مخلوط می کنند. آنها از ته نشینی و جمع شدن عناصری که به شکل مایع واکسن هستند جلوگیری می کنند. همچنین اغلب در غذاهایی مانند بستنی استفاده می شوند.

Residuals

Residuals مقادیر بسیار کمی از مواد مختلفی است که در طول تولید یا تولید واکسن استفاده می شود.

مواد بسته به فرآیند تولید مورد استفاده متفاوتی دارند و ممکن است شامل پروتئین تخم مرغ، مخمر یا آنتی بیوتیک باشد.

رقیق کننده

رقیق کننده مایعی است که بلافاصله قبل از استفاده برای رقیق سازی واکسن در غلظت مناسب استفاده می شود. رقیق کننده ای که معمولاً استفاده می شود آب استریل است.

Adjuvant

برخی از واکسن ها حاوی مواد کمکی نیز هستند. Adjuvant باعث می شود پاسخ ایمنی به واکسن بهبود یابد.

مواد کمکی ممکن است مقدار کمی نمک آلومینیوم باشد (مانند فسفات آلومینیوم ، هیدروکسید آلومینیوم یا سولفات آلومینیوم پتاسیم).

مشخص شده است که آلومینیوم هیچ مشکلی برای سلامتی در طولانی مدت ایجاد نمی کند و انسان به طور منظم آلومینیوم را از طریق خوردن و آشامیدن استفاده میکند.

چگونه واکسن تولید می شود؟ فازهای تولید واکسن

بیشتر واکسن ها دهه هاست که مورد استفاده قرار می گیرند، سالانه میلیون ها نفر واکسن دریافت می کنند.

مانند همه داروها، هر واکسنی قبل از ورود به طرح واکسیناسیون یک کشور، باید مورد آزمایش گسترده و دقیقی قرار گیرد تا از کارایی آن اطمینان حاصل شود.

هر واکسن در دست تولید ابتدا باید تحت آزمایشات و ارزیابی ها قرار گیرد تا مشخص شود از آنتی ژنی برای استناد به پاسخ ایمنی استفاده شود.

واکسن آزمایشی ابتدا در حیوانات آزمایش می شود تا ایمنی و پتانسیل آن در جلوگیری از بیماری ارزیابی شود.

اگر واکسن پاسخ ایمنی مناسب ایجاد کند، طی سه مرحله در آزمایشات بالینی انسان آزمایش می شود.

فاز ۱

برای ارزیابی ایمنی واکسن، تأیید ایجاد پاسخ ایمنی و تعیین میزان مناسب واکنش بدن، به تعداد کمی از داوطلبان داده می شود.

به طور کلی در این مرحله واکسن ها در داوطلبان بزرگسال جوان و سالم آزمایش می شوند.

فاز ۲

در این مرحله واکسن به تعداد بیشتری از داوطلبان تزریق می شود تا ایمنی و توانایی آن در ایجاد پاسخ ایمنی بیشتر ارزیابی شود.

در این مرحله معمولاً چندین آزمایش برای ارزیابی گروههای سنی مختلف واکسن وجود دارد.در این مرحله گروهی از داوطلبان واکسن را دریافت کرده و گروهی نیز به صورت محرمانه این واکسن رادریافت نمیکنند.

این که از بین داوطلبان چه کسی واکسن دریافت کرده و چه کسی دریافت نکرده، ازدید خود داوطلبان و دانشمندان پنهان خواهد ماند.

فاز ۳

واکسن در فاز سوم به هزاران داوطلب تزریق می شود و در مقایسه با گروه مشابهی از افراد که واکسن دریافت نکرده اند، قرار خواهند گرفت.

بیشتر اوقات آزمایشات فاز سه در چندین کشور و سایت های مختلف در یک کشور انجام می شود تا اطمینان حاصل شود که یافته های عملکرد واکسن در بسیاری از جمعیت های مختلف درست اعمال می شود.

در طول آزمایشات فاز دو و فاز سه، داوطلبان و دانشمندان در حال انجام این مطالعه از دانستن اینکه کدام داوطلب واکسن مورد آزمایش یا محصول مقایسه را دریافت کرده اند، منع می شوند.

پس از پایان آزمایش و نهایی شدن همه نتایج، داوطلبان و دانشمندان آزمایشات به آنها اطلاع داده می شود که چه کسانی واکسن دریافت کرده و چه کسی مقایسه کننده را دریافت کرده است.

هنگامی که نتایج همه آزمایشات بالینی در دسترس قرار گرفت، یک سری مراحل لازم است، از جمله بررسی اثربخشی و ایمنی برای تصویب سیاست های نظارتی و بهداشت عمومی.

مقامات هر کشور از نزدیک اطلاعات مطالعه را بررسی می کنند و در مورد مجاز بودن استفاده از واکسن تصمیم می گیرند.

قبل از اینکه یک واکسن در طرح واکسیناسیون ملی تصویب شود، باید ثابت شود که در بین جمعیت گسترده ای ایمن و موثر بوده است.

پس از معرفی واکسن، نظارت بیشتر به روشی مستمر صورت می گیرد. سیستم هایی برای نظارت بر ایمنی و اثربخشی همه واکسن ها وجود دارد.

این مسئله دانشمندان را قادر می سازد تا تأثیر واکسن و ایمنی آنها را در مدت زمان طولانی در تعداد زیادی از افراد مورد بررسی قرار دهند.

این داده ها برای تنظیم سیاست های استفاده از واکسن برای بهینه سازی تأثیر آنها استفاده می شود و همچنین به آنها امکان ردیابی واکسن در طول استفاده را می دهد.